Showing posts with label Accounting. Show all posts
Showing posts with label Accounting. Show all posts

Wednesday, June 10, 2020

New Online Appointment System for Hospitals

In the present circumstances of distancing requirements to avoid infection due to Covid-19 virus,  all hospitals have to change their OPDs with over crowded patients and shift to online appointment.




Dnyandeep Infotech has developed such web application and we wish to redesign it to suit latest requirements of mobile chat and many other features.




India has a rich tradition of providing excellent and economical health services and holds a noble status in the world health sector. There are numerous super specialty hospitals with modern diagnostic equipment's and expert medical professionals in all major towns in India. Large number of patients from villages and remote places come to these hospitals for consultation and medical treatment. Even the patients from nearby countries especially from Middle East prefer Indian hospitals for their treatment  instead of costly health services available in Europe and America.

Though the Indian hospitals excel  in providing proper diagnosis and treatment and have elaborate hospital management system, there seems to be some lacuna in handling outdoor patient department in these hospitals. This is due to overcrowded waiting rooms with long and unpredictable waiting time for needy patients  who come from remote places.

In western countries, there is no such difficulty to patients as all the appointments are pre-arranged through internet. Patient can fix his appointment with time, date and name of consultant for consultation or treatment in advance from his home or workplace using internet. At the designated time, when he visits the hospital, the receptionist is ready with case paper and gives an electronic docket for signaling visit alert. Now patient is free to visit  the photo gallery, library or computer room or stroll through a garden. As soon as consultant is free for visit, red light on the docket of patient blinks with request to proceed for the  visit.( this takes maximum 10 to 15 minutes).  The hospitals there provide all such amenities for the patients and naturally the cost of medical treatment is exorbitant. It is not possible or advisable  for Indian hospitals to provide such services, but the online appointment system is well in their reach.

I think, the word 'patient' is derived from 'patience' suggesting the behavior of those waiting in the waiting room of OPD. Many doctors working in rural area send the patients to specialists and big hospitals for expert advice or advanced medical treatment. Patients in large numbers come to such doctors or hospitals. The consultant generally prepares a strict time schedule for best utilization of his available time. But such time planning  is not possible for patients. They do not know the number of patients already waiting before his visit and as the time required for each visit varies, he cannot estimate the total waiting time. This results in long waiting times. In many cases, it is unbearable for some patients to sit at one place for long time. For children and child patients, it is more annoying. There is a risk for children to get affected by viral infection due to nearby patients. Generally patient is accompanied by his relative. In case of people from villages, there may be more number of such people. They have to spend time by taking leave from from their regular work. It happens sometimes, that the doctor/consultant is not available due to personal reason or some emergency. In such cases, patient has to arrange for stay in some hotel. In big cities, this is quite costly and inconvenient. Due to these reasons, many a times, patients prefer to go to nearby hospital instead of the hospital which has all facilities required for his medication. Naturally he loses the advantage of correct diagnosis and treatment. City Hospital also loses a real needy patient.

The present system of appointment by phone inquiry is not effective in solving this problem.  The receptionist can inform the general timing of availability of particular doctor/consultant but does not know the actual time schedule of the doctor. As the appointment can be confirmed only after payment of due fees, telephone appointment remains to be a general information service.

Considering all these difficulties, Dnyandeep Infotech Pvt. Ltd. , a leading software company in web technology, developed Online Appointment System suitable for Indian hospitals. This system was installed  in ‘Anuradha Eye Clinic” a well known hospital in Sangli (Maharashtra) six years back and is being used by remote patients.

In this system, the patient or his relative can view from his home, the availability of concerned doctor/consultant  on the hospital website. Availability timetables of all doctors along with their profile, photo and field of specialization are stored securely in the database on remote server. The  visitor can register his name by filling a secure login form and fix his appointment with specific doctor on particular date and time as per his convenience and doctor’s open time slot. He has to confirm appointment by doing  payment of appointment fee by using net banking , debit or credit card.

To preserve the secrecy of password and security of financial transaction,  the OAS software uses Payment Gateway services provided by recognized well known financial transaction company CCAVENUE, Mumbai. CCAVENUE deducts some percent of the payment amount as their transaction fee and levies some annual affiliation charges for the continuance of service. Dnyandeep provides all assistance to complete the formalities in affiliation of hospital with CCAVENUE payment system. Visitor is authorized to add more members desirous of appointment, hence once visitor from family has registered his name, it is easy for his relatives or friends to avail this facility.

The hospital  administrator is authorized to add new doctors/consultants, change working hours and days of hospital calendar and track the visitor registration and payment transactions. The individual doctors/consultants can upload their profile, photo and information about their field of specialization through web interface. He also can make changes in the general hospital calendar and customize it for his time schedule.

 The main advantage of this software is almost no maintenance requirement of desktop applications or computer system. Everything is online and accessible and maintainable from anywhere through net connectivity.

The entire software is now in process of redesign with latest web technology and new user friendly features will be added in the system. The cost of such development is Rs. 10 lakhs and we have to complete it in two months. If funding is available, we can share the ownership with the party.

The software was having front end design in old   flash technology  (which is outdated now) and  Kohana 3. ( Which has been abandoned with advent of new frameworks in market) at back end and was running for 6 years at Anuradha Eye Hospital in Sangli. Now we have taken it for redesign. You can see the demo and workflow of software at http://oasplus.com
I hope that Indian hospitals will take advantage of this unique software and ensure accessibility of its experts to remote or patients with busy schedule who can’t sustain long unpredictable waiting for appointment or risk of infection due to patients in waiting room.

Saturday, July 13, 2013

अकौंटिंग भाग ११ - अक्रुअल व डिफरल

उद्योग वा व्यवसायामध्ये  निर्धारित सेवा कालावधीच्या आधी वा नंतर पैसे दिले वा घेतले जातात. अशा कालावधी दरम्यानच्या काळातील अकौंटिंगमध्ये याची योग्य दखल न घेतल्यास त्या वेळची आर्थिक स्थिती ठरविता येत नाही. यासाठी प्रत्यक्ष पैशांची देवघेव झाल्याची फोड करून ती संपूर्ण निर्धारित कालावधीमध्ये विभागून देण्य़ाची गरज असते. मात्र  प्रत्येक दिवसाला अशा नोंदी करणे क्लिष्ट ठरू शकते. यासाठी त्या कालावधीच्या सुरुवातीस वा शेवटच्या दिवशी अशा नोंदी केल्या जातात.   यालाच एक्रुअल व डिफरल नोंदी असे म्हणतात.
अक्रुअल्स (Acruals)
 निर्धारित सेवा कालावधीच्या नंतर जर्नल व्हाउचरला नोंद होणार्‍या एकत्रित खर्च वा उत्पन्नाची नोंद सेवा कालावधीच्या शेवटच्या दिवशी केली जाते उदाहरणार्थ   कर्मचार्‍यांचा पगार महिना संपल्यानंतर पुढच्या महिन्याच्या एक तारखेला दिला जातो. मात्र त्या महिन्यातील प्रत्येक दिवशी उद्योग त्या कर्मचार्‍याला पगारापोटी खी देणे लागतो. त्याची एकत्रित रक्कम म्हणजेच एकूण महिन्याचा पगार महिन्याच्या शेवटच्या दिवशी क्रेडिट ( देणे) म्हणून दाखविला जातो.  त्याची नोंद अशी केली जाते.
----------------------------------------------------------------------
३० जून २०१३ सॅलरी एक्स्पेंसेस ( पगार खर्च)    डेबिट २५०००रु.
           सॅलरी अक्रूड ( साठलेली) देणे             क्रेडिट २५०००रु.
( सॅलरी अक्रूड  १ जुलै २०१३ रोजी देणे)
---------------------------------------------------------------
आता जून महिन्याच्या अकौंटिंगमध्ये त्या महिन्याच्या सॅलरी एक्स्पेंसेस योग्य प्रकारे नोंद झाली आहे.
अक्रुअल्सची उदाहरणे
१. सॅलरी
२. पूर्वीच्या कामाचे देणे
३. इन्टरेस्ट (  जमा होणारे व्याज)
४. बिल न पाठविलेले येणे

डेफरल्स (Deferrals)
 निर्धारित सेवाकालाच्या सुरुवातीसच जर्नल व्हाउचरला उत्पन्न वा खर्चाची नोंद झाली असेल तर सेवाकाल संपेपर्यंत त्याचा प्रभाव असल्याने त्याची अकौंटिंगला डेफरल्स म्हणून केली जाते. उदाहरणार्थ वर्षाच्या विम्याची रक्कम वर्षाच्या सुरुवातीसच भरली असेल तर त्याची प्रीपेड एक्स्पेंसेस म्हणून खालीलप्रकारे  केली जाते
------------------------------------------------------------------
१ जून २०१३ प्रीपेड एक्स्पेंसेस    डेबिट १२०००रु.
          कॅश                           क्रेडिट १२०००रु.
( १जून २०१३ ते ३१ मे २०१४ पर्यंतच्या वार्षिक विम्याची रक्कम)
-------------------------------------------------------------
 याचा अर्थ विमाची रक्कम या कालावधीत प्रीपेड एक्स्पेंसेस या खात्याला असेट म्हणून नोंदली जाते. दर महिन्याच्या शेवटच्या दिवशी यातील एका महिन्याचा विमा हप्ता असेट कमी झाल्याचे दर्शवेल.
---------------------------------------------------------------
३० जून २०१३ इन्शुअरन्स एक्स्पेंस   डेबिट १०००रु.
               प्रीपेड एक्स्पेंसेस             क्रेडिट १००० रु.
(जून महिन्याच्या  विम्याची रक्कम)
-------------------------------------------------------------

डेफरल्सची उदाहरणे
१. प्रीपेड इन्शुअरन्स
२. प्रीपेड रेंट
३. ऑफिस सप्लाईज
४. डेप्रिसिएशन
 

Thursday, July 11, 2013

अकौंटिंग भाग १० - डिप्रिसिएशन

फिक्स्ड असेट याचा अर्थ कायमची मालमत्ता. मात्र या मालमत्तेची खरेदीच्या वेळची किंमत व सद्य़स्थितीतील किंमत यात फरक पडतो. उद्योग वा व्यवसायाने काही यंत्रसामुग्री विकत घेऊन उत्पादन सुरू केले असेल तर त्या यंत्रमामुग्रीची किंमत फिक्स्ड असेट धरली जाते. मात्र कालांतराने यंत्राची झीज झाल्याने  वा अन्य काही कारणांमुळे त्याची कार्यक्षमता व किंमत कमी होते अशावेळी फिक्स्ड असेटच्या मूल्यमापनात त्याप्रमाणे दुरुस्ती करणे आवश्यक ठरते. यालाच डिप्रिसिएशन असे म्हणतात. यंत्राची किंमत  त्याच्या संकल्पित उपयुक्त आयुष्यमाना( service life)  नंतर शून्य होते असे गृहीत धरून वार्षिक  डिप्रिसिएशन रेट ठरवि्ला जातो.
असेटच्या  बुक ऑफ अकौंटमध्ये त्याप्रमाणे दरवर्षी डिप्रिसिएशन वजा करून त्याची बुक व्हॅल्यु काढली जाते.
समजा यंत्राची किंमत ६००० रुपये व त्याचे आयुष्य तीन वर्षे आहे तर  असेटबुक मध्ये त्याची किंमत  दरवर्षी २००० रुपयांनी  कमी होईल ती खालीलप्रमाणे दाखविता येईल
 पहिले वर्ष: ६००० रु., दुसरे वर्ष: ४०००रु., तिसरे वर्ष: २०००रु., त्यानंतर शून्य रुपये.
 आता या तीन वर्षात दरवर्षी खरेदी ५००रु. व  विक्री ३५००रु. झाली असे मानले तर अकौंटिंग स्टेटमेंट खालीलप्रकारे लिहिता येईल
----------------------------------------
वर्ष               १          २           ३
विक्री            ३५००       ३५००        ३५००
खरेदी             ५००        ५००         ५००
यंत्र खरेदी(असेट)    ६०००         -           -
----------------------------------------------------
नेट प्रॉफिट        -३०००      ३०००         ३०००
---------------------------------------------------

वरीलप्रमाणे अकौंट लिहिल्यास दरवर्षी ३००० रु. मिळकत असली तरी पहिल्या वर्षी ३०००रु. तोटा व पुढील दोन वर्षी तीन तीन हजार फायदा दिसेल मात्र त्यावेळी पहिल्या वर्षी विकत घेतलेल्या यंत्राचा पुढील दोन वर्षे फुकट वापर झाल्याचे दाखवावे लागेल. यापेक्षा यंत्राची रक्कम डिप्रिसिएशन धरून तीन वर्षात विभागली तर उत्पन्नाचे स्टेटमेंट असे लिहिता येईल
----------------------------------------------------
वर्ष               १          २           ३
विक्री            ३५००       ३५००        ३५००
खरेदी             ५००        ५००         ५००
यंत्र खरेदी(असेट)   २०००       २०००         २०००
----------------------------------------------------
नेट प्रॉफिट        १०००      १०००         १०००
---------------------------------------------------
या स्टेटमेंटच्या आधारे बॅलन्सशीटमध्ये असेट व डिप्रिसिएशनची मांडणी खालीलप्रमाणे करता येईल.
----------------------------------------------------
वर्ष               १          २           ३
यंत्र खरेदी(असेट)   २०००       २०००         २०००
एकूण डिप्रिसिएशन २०००      ४०००          ६०००
----------------------------------------------------
असेट्बुकव्हॅल्यू      ४०००      २०००         ०
---------------------------------------------------
प्रत्येक वर्षी डिप्रिसिएशनची रक्कम एकूण डिप्रिसिएशन खात्यात मिळविली जाते.
डिप्रिसिएशनची नोंद अकौंटिंगमध्ये खालील प्रकारे केली जाते
------------------------------------------------------
डेबिट    डिप्रिसिएशन एक्स्पेन्स खाते ( इन्कम स्टेटमेंट)
  क्रेडिट   एकूण डिप्रिसिएशन खाते ( बॅलन्सशीटसाठी)
------------------------------------------------
वरील उदाहरणाच्या  इन्कम व बॅलन्सशीटमध्ये नोंदी खाली दाखविल्याप्रमाणे करता येतील
------------------------------------------------
        डिप्रिसिएशन एक्स्पेन्स खाते
---------------------------------------------
                         डेबिट       क्रेडिट
-------------------------------------------------
१  एकूण डिप्रिसिएशन खाते   २०००
    इन्कम स्टेटमेंट                   २०००
१  एकूण डिप्रिसिएशन खाते   २०००
    इन्कम स्टेटमेंट                   २०००
१  एकूण डिप्रिसिएशन खाते   २०००
    इन्कम स्टेटमेंट                   २०००
------------------------------------------------

प्रत्येक वर्षी फिक्स्ड असेटमधून एकूण डिप्रिसिएशन खात्याची रक्कम वजा करून नेट बुक व्व्हॅल्यू काढली जाते व त्याची नोंद बॅलन्सशीटमध्ये फिक्स्ड असेट म्हणून केली जाते.
------------------------------------------------------

अकौंटिंग भाग ९ - बँक रिकन्सायलेशन

 कंपनी वा संस्थेच्या बँकविषयक आर्थिक व्यवहारांच्या नोंदी आणि बँक स्टेटमेंट (बँकेत झालेल्या व्यवहाराच्या नोंदी) यात बर्‍याच वेळा फरक आढळतो. याचे कारण संस्थेने बँकेत बाहेरच्या पार्टीचा चेक भरला व चेक मिळाल्याची तशी नोंद आपल्या अकौंटिंगमध्ये रेसिट व्हाउचरला  केली तरी तो चेक पास झाल्यावरच तो संस्थेच्या खात्यावर जमा होतो. त्यामुळे बँकेतील खात्यावर रक्कम जमा होण्याची तारीख वेगळी असते.

तसेच संस्थेने दुसर्‍या पार्टीला चेक दिला व तशी पेमेंट व्हाउचरला नोंद केली तरी प्रत्यक्षात त्या पार्टीने तो बँकेत भरून पास झाल्यावरच संस्थेच्या खात्यावरील रकमेतून चेकची रक्कम वजा केली जाते ( दुसर्‍या पार्टीच्या खात्याकडे वर्ग केली जाते.)

संस्थेच्या आर्थिक वर्षाच्या सुरुवातीला मागील वर्षातील चेक जमा व नावे होऊ शकतात तसेच वर्षाच्या शेवटी काही चेक जमा वा नावे होण्याचे राहतात.

 संस्थेच्या अकौंट स्टेटमेंटमध्ये  बँकस्टेटमेंटच्या आधारे योग्य त्या दुरुस्त्या करून अकौंट अपडेट करावे लागते. यालाच बँक रिकन्सायलेशन असे म्हणतात.

Wednesday, July 10, 2013

अकौंटिंग भाग ८ - स्टॉक इन्व्हेंटरी

अकौंटिंगमध्ये उद्योगाकडे असणार्‍या कच्च्या व पक्क्या मालाच्या साठ्याचे मूल्य  विचारात घ्यावे लागते. स्टॉक-इन-हँड या नावाने या अकौंटची नोंद बॅलन्सशीटमध्ये करावी लागते.

याशिवाय शिल्लक कच्चा माल ( Raw material items) उत्पादनासाठी पुरेसा आहे की नाही याची काळजी घेणे जरूर असते. उत्पादन क्षमतेनुसार दररोज या कच्च्या मालाच्या साठ्यात घट होते. मालाची खरेदी केल्यास या साठ्यात वाढ होते.

विक्रीसाठी तयार केलेल्या वस्तूंचा साठा ( Stock of Sale Products) देखील विक्री झाल्यावर कमी होतो तर उत्पादन झाल्यावर वाढतो.

 गोडावूनमध्ये असणारा कच्चा माल व पक्का माल याशिवाय काही माल हा उत्पादन प्रक्रियेत अडकलेला असतो. या सर्व मालाला इन्व्हेंटरी स्टॉक असे म्हणतात.

कच्च्या मालाची खरेदी (purchase), कच्च्या मालाचा साठा (raw material stock), उत्पादनात असणारा माल ( material stock in process), विक्री योग्य पक्क्या मालाचा साठा (finished products stock) व विक्री (sale) यांचे सुयोग्य व्यवस्थापन म्हणजे इन्व्हेंटरी मॆनेजमेंट (inventory management).

  एखादा प्रॉडक्ट तयार करताना लागणार्‍या वस्तू विविध प्रकारच्या असतात.  त्यांचे आकार, वजन, किंमत व एका प्रॉडक्ट्साठी लागणारी संख्या वेगवेगळी असते. यातील एखादी वस्तू जरी कमी पडली तरी प्रॉडक्ट पूर्ण तयार हौ शकत नाही. यासाठी त्यांचा उत्पादन क्षमतेनुसार योग्य साठा असावा लागतो.

काही वस्तू मागविल्यावर त्या प्रत्यक्ष मिळण्यास वेळ लागतो. त्यामुळे पर्चेस ऑर्डर पाठविल्यापासून ते माल येईपर्यंतच्या काळात गोडावूनमधील त्या मालाचा साठा किमान पातळीपेक्षा (minimum stock level) खाली जाऊ देता येत नाही. अन्यथा उत्पादनात खंड पडू शकतो.

वस्तूचा वापर व येण्यासाठी लागणारा वेळ यांचा विचार करून नवा माल मागविण्यासाठी आवश्यक शिल्लक मालाची पातळी (reorder level) निश्चित केली जाते. मात्र आवश्यकतेपेक्षा जास्त मालाचा साठा करून ठेवणेही आर्थिक दृष्ट्या परवडत नाही. कारण माल वापराविना पडून राहिला तर ती अनुत्पादक गुंतवणूक ठरते.

 जी गोष्ट कच्च्या मालाची तीच गोष्ट तयार प्रॉडक्टच्या बाबतीत लागू पडते. ज्या गतीने विक्री होते त्याप्रमाणातच उत्पादन करावे लागते. अन्यथा शिल्लक तयार प्रॉडक्टचा साठा अनुत्पादक  गुंतवणूक ठरते.

 यासाठी कच्चा माल व पक्का माल यांच्या साठ्याची तसेच त्यांच्यात होणार्‍या फेरबदलांची नोंद ठेवावी लागते. हे काम योग्य सॉफ्टवेअरच्या माध्यमातून होऊ शकते.





 

Tuesday, July 9, 2013

अकौंटिंग भाग ७ - अकौंट्सचे वर्गीकरण

अकौंट्समध्ये असेट्स व लायॅबिलिटीज हे दोन मुख्य प्रकार असतात हे आपण पाहिले. मात्र उद्योग व व्यवसायाच्या अकौंटिंगसाठी अनेक खाती वा अकौंट्स असतात व त्यांचे वर्गीकरण नीट  केले तरच  विशिष्ट प्रकारच्या अकौंट्सचा ग्रुप करून बेतशीर ट्रायल बॅलन्स व ताळेबंद करता येईल. टॅली या अकौंटिंगच्या प्रसिद्ध सॉफ्टवेअरमध्ये सर्व अकौंट्सचे वर्गीकरण करताना विषयानुरूप क्रम लावून त्यास  सूचक क्रमांक (इंडेक्स नंबर) दिले आहेत.   त्यांची विभागणी लिक्विडिटी (विनिमय) व कंपनी कायद्याच्या पद्धतीनुसार केली आहे. लगतच्या दोन अकौंट्समध्ये आणखी नवी अकौंट्स घातली तरी क्रम बदलू नये यासाठी हे सूचक क्रमांक ठराविक अंतराने दिले आहेत.
 त्यांचे वर्गीकरण खालील प्रकारे आहे
------------------------------------------------------
सूचक क्रमांक       खाते
-----------------------------------------------
10. Capital Account  - भांडवल खाते
20. Loans ( Liability) - कर्ज खाते
30. Current Liabilities - चालू देणी
40. Fixed Assets - स्थावर मालमत्ता
50. Investments - गुंतवणूक
60. Current Assets - चालू येणी
70. Branch/Divisions - ब्रँच व डिव्हिजन्स ( शाखा व विभाग )
80. Miscellaneous Expenses ( Asset) इतर खर्च
90. Suspense account - सस्पेन्स अकौंट
100. Reserves and Surplus - राखीव  व अतिरिक्त निधी
110. Bank OD Accounts - बँक ओव्हरड्रॉफ्ट खाती
120. Secured Loans - विमासंरक्षित कर्जे
130. Unsecured Loans - असंरक्षित कर्जे
140. Duties and Taxes - अधिभार व कर ( टॅक्सेस)
150. Provisions - आगामी खर्चासाठी तरतूद
160. Sundry Creditors - दॆणे असणारी खाती उदा. सर्व पर्चेस पार्टीज
170. Stock-in-hand - ताब्यातील एकूण मालाची किंमत - यात कच्चा माल व तयार वस्तू यांचा समावेश होतो.
180. Deposits ( asset) - ठेवी
190. Loans & advances ( asset) - दिलेली कर्जे व अनामत रकमा
200. Sundry Debtors - येणे असणारी खाती उदा. सर्व सेल पार्टीज
210. Cash-in-hand - ताब्यातील रोख रक्कम
220. Bank Accounts - चालू बँक खाती ( बँकेतील रक्कम)
230. Sales account - विक्री वा सेल्स खाते
240. Purchase account - पर्चेस वा खरेदी खाते
250. Direct Income  - प्रत्यक्ष उत्पन्नाची खाती
260. Indirect Income - अप्रत्यक्ष उत्पन्नाची खाती
270. Direct Expenses - प्रत्यक्ष खर्चाची खाती
280. Indirect Expenses - अप्रत्यक्ष खर्चाची खाती
500. Our own Primary Groups - आपण नव्याने केलेले प्राथमिक खाते गट ( ग्रुप)

वरील खात्यांची मुख्यत्वे चार गटांत विभागणी केली जाते
१. असेट ( मालमत्ता व येणी)
२. लायॅबिलिटी (भांडवल व देणी)
३. इन्कम ( उत्पन्न)
४. एक्स्पेंडिचर (खर्च)

अकौंटिंग भाग ६ - वॅट व सीएसटी टॅक्सेस

मालाच्या खरेदी विक्रीवर राज्यसरकारतर्फे वॅट टॅक्स लावला जातो. वस्तूंच्या प्रकाराप्रमाणे वॅटचे दर १२.५ टक्के किंवा ५ टक्के असे ठरविलेले  असतात. खरेदी करताना वॅट द्यावा लागतो तर विक्री करताना वॅटची रक्कम उद्योगाकडे जमा होते. एकाच वस्तूवर दोनदा टॅक्स द्यावा लागू नये या हेतूने खरेदीचे वेळी दिलेल्या वॅटच्या रकमेची  वजावट म्हणून मिळते ( यासाठी पर्चेसच्या पावत्या दाखवाव्या लागतात.)  व जमा वॅट व दिलेला वॅट यातील फरक शासनाकडे भरावा लागतो.

 पर्चेस व सेल यांची बिले करताना त्यात वॅट्चा समावेश करावाच लागतो. त्यामुळे वॅट टॅक्स नावाचे खाते उघडून त्यात याची नोंद करावी लागते.

 म्हणजे १००० रु. किमतीचा माल विकताना १००० + १२५ ( १००० रुपयांवर १२.५ टक्के दराने येणारा वॅट टॅक्स ) असे ११२५ रुपयांचे बिल करावे लागते.

रिसिट व्हाउचरला त्याची नोंद खालीलप्रमाणे करता येईल.
 -----------------------------------------------------
  कॅश    डेबिट ११२५ रुपये
  विक्री                     क्रेडिट १००० रुपये
  १२.५% वॅट                क्रेडिट   १२५ रुपये
--------------------------------------------
     ११२५ रुपये          ११२५ रुपये
----------------------------------------
अशी केली जाते. वॅट ५ % टक्के असेल तर वरील नोंदीत त्याप्रमाणे बदल होतील.

वॅटशिवाय केंद्र शासनाचा सीएसटी टॅक्स २% टक्के असतो. तो राज्याबाहेर मालाची विक्री झाली तर लागू होतो. त्याचीही नोंद सीएसटी खाते तयार करून ठेवली जाते व त्याचा भरणा शासनाकडे करावा लागतो. वरील उदाहरण सीएसटी टॅक्ससह असे होईल.
----------------------------------------------

कॅश    डेबिट १०२० रुपये

  विक्री                     क्रेडिट १००० रुपये

       २% सीएसटी          क्रेडिट    २० रुपये

--------------------------------------------

     १०२० रुपये            १०२० रुपये

----------------------------------------

अशा वेळी १०२० रुपयांवर लागणारा वॅट ज्याला विक्री झाली त्याने त्या राज्यात भरावा लागतो.अशी केली जाते. वॅट ५ % टक्के असेल तर वरील नोंदीत त्याप्रमाणे बदल होतील.

 याशिवाय बिलामध्ये पॅकिंग  व फॉर्वर्डिंग चार्जेस, ट्रॅन्स्पोर्टेशन चार्जेस यांचा समावेश केला जातो. मात्र सीएसटी मालाच्या रकमेवरच लागू होतो.
कॅश    डेबिट १२७० रुपये

  विक्री                     क्रेडिट १००० रुपये

      २% सीएसटी            क्रेडिट    २० रुपये

पॅकिंग  व फॉर्वर्डिंग चार्जेस      क्रेडिट     ५० रुपये

ट्रॅन्स्पोर्टेशन चार्जेस            क्रेडिट   २०० रुपये

--------------------------------------------

     १२७० रुपये            १२७० रुपये

----------------------------------------

वरील व्यवहार रोखीने नसल्यास सेल व्हाउचरमध्ये याची नोंद क्रावी लागेल व त्यात डेबिट बाजूला कॅश ऎवजी ज्या पार्टीला माल उधारीवर विकला त्या पार्टीचे नाव असेल.

पर्चेसच्याबाबतीत  वरील उदाहरणाप्रमाणे पेमेंट व पर्चेस व्हाउचर करावी लागतील.

अकौंटिंग भाग ५ - व्हाउचर्सचे प्रकार

कोणताही आर्थिक व्यवहार करताना त्याची माहिती जेथे लिहिली जाते त्याला व्हाउचर असे म्हणतात.
व्हाउचर्सचे प्रकार -
१. कॉन्ट्रा  (Contra)
२. रिसिट ( Receipt)
३. पेमेंट (Payment)
४. जर्नल (Journal)
५. सेल (Sale)
६. पर्चेस ( Purchase)

१. कॉन्ट्रा -
उद्योग वा व्यवसायाकडे असणारी रोख रक्कम व त्याच्याच बँकेतील खात्यावरील रक्कम यात देवघेव झाली तर त्या नोंदीना कॉन्ट्रा व्हाउचर्स म्हटले जाते. उदाहरणार्थ  बँकेतून रोख रक्कम काढली तर कॅशला डेबिट आणि बँक खात्याला क्रेडिट असे  कॉन्ट्रा व्हाउचर करण्यात येते. याउलट  रोख रक्कम आपल्याच बँक खात्यावर भरली तर  कॅशला क्रेडिट  आणि बँक खात्याला डेबिट असे  कॉन्ट्रा व्हाउचर करण्यात येते. अशा व्यवहारांचा उद्योगाच्या मालमत्तेवर काहीही परिणाम हॊत नाही हे लक्षात येण्यासाठी कॉन्ट्रा हा वेगळा  व्हाउचर प्रकार केला जातो.
 
२. रिसिट - रिसिट म्हणजे रोख पैसे ( किंवा चेक) मिळाल्याची पावती. ज्या ज्या वेळी पैसे बाहेरून व्यवसायात येतात. त्यावेळी रिसिट व्हाउचर करावे लागते. याची नोंद कॅशला डेबिट व ज्या कारणासाठी वा ज्याच्याकडून पैसे आले त्याच्या क्रेडिटला केली जाते.

३. पेमेंट - पेमेंट म्हणजे रोख पैसे ( किंवा चेक) दिल्यावर करावयाची नोंद .  ही नोंद कॅशला क्रेडिट व ज्या कारणासाठी वा ज्या्ला पैसे दिले त्याच्या डेबिटला केली जाते.

४. जर्नल -  जर व्यवसायातील कॅश व बँक अकौंटमध्ये कोणताही बदल न करता काही आर्थिक व्यवहारांची दुरुस्ती नोंद (Adjustment) करावयाची असेल जर्नल प्रकारच्या व्हाउचरचा उपयोग केला जातो. उदाहरणार्थ जेव्हा विकत घेतलेला माल काही कारणास्तव आपण विक्रेत्याकडे परत करतो त्यावेळी दिलेली रक्कम परत मिळण्यासाठी त्याला डेबिट नोट व्हाउचर दिले जाते व विक्रेता आपल्याला ती रक्कम वा त्यारकमेची क्रेडिट नोट व्हाउचर देतो.
 याउलट कृती आपण विकलेला माल प्रत आला तर घडू शकते. या डेबिट नोट  व क्रेडिट नोट व्हाउचर्सचा समावेश जर्नल व्हाउचर प्रकारात केला जातो.  तसेच उधारीवरील रकमेवर लागू होणा‍र्‍या व्याजाची नोंद करण्यासाठी जर्नल व्हाउचरचा वापर केला जातो.

५. सेल व्हाउचर - क्रेडिट(उधारी)वर माल विकला असेल तर सेल व्हाउचरमध्ये व्यवहाराची नोंद केली जाते. यात ज्याला माल विकला त्याच्या नावे डेबिट तर सेल खात्याला क्रेडिटला रक्कम लिहिली जाते.

६. पर्चेस व्हाउचर - क्रेडिट(उधारी)वर माल घेतला असेल तर पर्चेस व्हाउचरमध्ये व्यवहाराची नोंद केली जाते. यात ज्याच्याकडून माल घेतला त्याच्या नावे क्रेडिटला तर पर्चेस खात्याला डेबिटला रक्कम लिहिली जाते.

बाहेरून दुकानातून आपण वस्तू विकत घेतली की आपल्याला त्याचे बिल  मिळते.  त्यावर कॅश / क्रेडिट असे दोन पर्याय असतात. कॅश देऊन वा रोखीने खरेदी केल्यास क्रेडिट पर्याय खोडून मालक त्यावरच पैसे वा चेक मिळाल्याची पावती देतो. त्याच्याकडेही बिल/पावतीची एक प्रत असते. या पावतीचा संदर्भ देऊन दुकानदार त्याच्या रोजकीर्दीत रोख पैसे मिळाल्याची ( कॅश ला डेबिट) व विक्री ( सेलला क्रेडिट) झाल्याची नोंद करतो.

मात्र जर आपण   क्रेडिट(उधारी)वर माल घेतला असेल तर दुकानदार  आपल्याला बिलावरील कॅश पर्याय खोडून क्रेडिट या नावाने बिल देतो व बिलाचा संदर्भ देऊन तो त्याच्या रोजकीर्दीत आपल्या नावावर बिलाची रक्कम येणे असलेची (डेबिट) व विक्री ( सेलला क्रेडिट) झाल्याची नोंद करतो. याठिकाणी बिल व पावती  एकाच कागदावर असले तरी व्हाउचर प्रकारामध्ये रोखीने व्यवहार झाल्यास त्याला रिसिट व्हाउचर व उधारीवर व्यवहार झाल्यास सेल व्हाउचर म्हटले जाते.

आता वरील व्यवहार आपण आपल्या अकौंटिंगसाठी लिहायचे ठरविले तर  दुकानातून आपण रोखीने वस्तू विकत घेतली तर आपल्या अकौंटमध्ये कॅशला डेबिट व पर्चेसला क्रेडिट अशी नोंद करावी लागेल. मात्र जर आपण   क्रेडिट(उधारी)वर माल घेतला असेल तर आपल्या अकौंटमध्ये ज्याच्याकडून माल घेतला त्याच्या नावे क्रेडिट व पर्चेसला डेबिट अशी नोंद करावी लागेल.

म्हणजे डेबिट व क्रेडिट या संज्ञा व्यवहाराशी संबंधित दोन्ही पार्ट्या परस्परविरुद्ध अर्थाने वापरतात. याचे कारण स्पष्ट आहे. एकाकडून दुसर्‍याकडे पैसे गेले तर पहिल्यासाठी ते क्रेडिट तर दुसर्‍यासाठी ते डेबिट ठरतील. एकाने दुसर्‍याला वस्तू विकली तर त्याच्या दृष्टीने ती विक्री तर दुसर्‍याच्या दृष्टीने ती खरेदी असते.

Monday, July 8, 2013

अकौंटिंग भाग ४ - अकौंट बॅलन्सिंग

डेटर्स - ज्या व्यक्ती वा संस्था आपल्या उद्योगाला / व्यवसायाला  काही देणे लागत असतील तर त्यांना डेटर्स ( ऋणको) असे म्हणतात.   बॅलन्सशीटमध्ये या सर्व डेटर्सचे एकूण येणे करंट असेट्समध्ये संड्री डेटर्स या नावाने लिहितात. कारण ही रक्कम प्रत्यक्ष मिळाली नसली तरी ती भविष्यात ती मिळणार असते. व्यापार्‍याने व उधारीवर माल विकला तर तर अशा सर्व सेल पार्टीज ह्या संड्री डेटर्स ठरतात.

 क्रेडिटर्स - ज्या व्यक्ती वा संस्था यांना आपला उद्योग वा व्यवसाय काही देणे लागतो त्यांना क्रेडिटर्स ( धनको) असे म्हणतात.  बॅलन्सशीटमध्ये या सर्व क्रेडिटर्सचे एकूण देणे करंट लायॅबिलिटीजमध्ये संड्री क्रेडिटर्स या नावाने लिहितात. कारण ही रक्कम प्रत्यक्ष आपण दिली नसली नसली तरी ती भविष्यात द्यावी लागणार  असते. आपण पर्चेस पार्टीजकडून उधारीवर माल घेतला तर अशा सर्व पर्चेस पार्टीज ह्या संड्री क्रेडिटर्स ठरतात.

बॅलन्सिंग ऑफ अकौंट्स - प्रत्येक खात्याला ( अकौंटला) डेबिट व क्रेडिट अशा दोन बाजू असतात. या दोन्ही बाजूच्या  रकमांच्या बेरजा करून त्या खाली लिहिल्या जातात. अकौंटिंगच्या नियमाप्रमाणे या दोन्ही बेरजा सारख्या असाव्या लागतात. या बेरजा सारख्या नसतील तर मोठ्या बेरजेतून लहान बेरीज वजा केली जाते व ही वजाबाकी मोठ्या बेरजेच्या बाजूला करतात. याला बॅलन्सिंग ऑफ अकौंट्स असे म्हणतात.

जर एखाद्या अकौंटमध्ये डेबिट बाजूची बेरीज क्रेडिट बाजूच्या बेरजेपेक्षा मोठी असेल तर त्याला डेबिट बॅलन्स असे म्हणतात. याउलट जर एखाद्या  अकौंटमध्ये क्रेडिट बाजूची बेरीज डेबिट बाजूच्या बेरजेपेक्षा मोठी असेल तर त्याला क्रेडिट बॅलन्स असे म्हणतात.  या बॅलन्सचा उपयोग फायदा किंवा तोटा काढण्यासाठी केला जातो.

 ट्रायल बॅलन्स -
वरील पद्धतीने सर्व अकौंटचे बॅलन्सिंग केल्यावर या सर्व अकौंट्सच्या बॅलन्सच्या रकमा डेबिट व क्रेडिट बाजूला लिहून   ट्रायल बॅलन्सचे कोष्टक तयार करण्यात येते. ज्या तारखेपर्यंतचा असा ट्रायल बॅलन्स केला त्याची तारीखही  ट्रायल बॅलन्सच्या शीर्षकात नमूद करणे जरूर असते. उदाहरणार्थ ३१ जुलै २०१३ पर्यंतचा ट्रायल बॅलन्स.

फायनल अकौंटिंग - एका ठराविक कालमर्यादेत झालेला नफा वा तोटा काढण्यासाठी फाउअनल अकौंटिंग केले जाते. यात खालील तीन भाग पडतात.

१. ट्रेडिंग किंवा मॅन्युफॅक्चरिंग अकौंट - यामध्ये ट्रेडिंग किंवा खरेदी- विक्री प्रकारच्या व्यापारात, तसेच मॅन्युफॅक्चरिंग म्हणजे वस्तू निर्मिती व विक्री या व्यवहारात होणारा खर्च म्हणजे वेजेस, ट्रॅन्स्पोर्टेशन चार्जेस डेबिट बाजूला तर  विक्री किंवा सेल्स खात्याची रक्कम  क्रेडिट बाजूला मांडतात.

 ट्रेडिंग अकौंटमधील डेबिट व क्रेडिट बाजूंच्या रकमांची बेरीज करून  ट्रेडिंग अकौंटचे बॅलन्सिंग केले जाते. यात जर क्रेडिट बाजूची बेरीज डेबिट बाजूच्या बेरजेपेक्षा जास्त असेल तर येणार्‍या वजाबाकीला ग्रॉस प्रॉफिट असे म्हणतात.

याउलट डेबिट बाजूची बेरीज क्रेडिट बाजूच्या बेरजेपेक्षा जास्त असेल तर येणार्‍या वजाबाकीला ग्रॉस लॉस असे म्हणतात.

 या  ग्रॉस प्रॉफिट किंवा ग्रॉस लॉस ची नोंद  बॅलन्सिंगमध्ये  योग्य त्या बाजूला केली जाते.

२. प्रॉफिट लॉस अकौंट - यामध्ये व्यापाराशी थेट संबंधित असणारी खाती म्हणजे इन्डायरेक्ट अथवा ऍडमिनिस्ट्रेटिव्ह एक्स्पेन्सेस, डिप्रिसिएशन, इन्शुअरन्स इत्यादींचा समावेश केला जातो. हे सर्व एक्स्पेन्सेस व ग्रॉस लॉस डेबिट बाजूला लिहिले जातात तर इनडायरेक्ट इन्कम प्रकारची खाती म्हणजे मिळालेले कमिशन , व्याज,  ग्रॉस प्रॉफिट इत्यादी. यांची नोंद क्रेडिट बाजूला केली जाते.

प्रॉफिट लॉस अकौंटचे बॅलन्सिंग केल्यावर जर क्रेडिट बाजूची बेरीज डेबिट बाजूच्या बेरजेपेक्षा जास्त असेल तर येणार्‍या वजाबाकीला नेट प्रॉफिट असे म्हणतात. याउलट डेबिट बाजूची बेरीज क्रेडिट बाजूच्या बेरजेपेक्षा जास्त असेल तर येणार्‍या वजाबाकीला नेट लॉस असे म्हणतात.

३. बॅलन्सशीट - यालाच ताळेबंद असे म्हणतात. बॅलन्सशीटवरून उद्योगाच्या एकूण आर्थिक स्थितीचे मूल्यमापन करता येते. यात दोन भाग असतात. एका बाजूला सर्व  असेट्स व असेट्सशी संबंधित खाती तर दुसर्‍या बाजूला लायॅबिलिटीज प्रकारात मोडणार्‍या सर्व खात्यांची नोंद केली जाते.

असेट्स मध्ये फिक्स्ड असेट्स म्हणजे जागा व  इमारत (लँड व बिल्डिंग), कारखाना (प्लँट व मशिनरी), फर्निचर यांचा समावेश होतॊ. तर करंट असेट्स मध्ये संड्री डेटर्स, कॅश इन हँड ( रोख रक्कम) व कॅश ऍट बँक ( बँकेतील रक्कम) यांचा समावेश होतो.

लायॅबिलिटीज मध्ये कॅपिटल (भांडवल), लोन (कर्ज) तसेच करंट लायॅबिलिटीजमध्ये संड्री क्रेडिटर्स यांचा समावेश केला जातो.

 नेट प्रॉफिट बॅलन्सशीटच्या लायॅबिलिटी बाजूला तर नेट लॉस बॅलन्सशीटच्या असेट्स बाजूला  दाखविले जातात.





Sunday, July 7, 2013

अकौंटिंग भाग ३ - अकौंट प्रकार व जर्नल एन्ट्री

पर्सनल अकौंट - एखाद्या व्यक्तीच्या वा संस्थेच्या खात्याला पर्सनल अकौंट असे  म्हणतात. म्हणजे माल पुरवठादार (सप्लायर्स) व ग्राहक (कस्टमर्स, सेल पार्टी), कर्मचारी यांची खाती या प्रकारात मोडतात.

रीअल अकौंट - दुकान वा फॅक्टरीची जागा, इमारत, फर्निचर, मशिनरी, वाहने इत्यादी खात्यांना रीअल अकौंट असे म्हणतात. कॅश अकौंट याच प्रकारात मोडते. जे आपल्या व्यवसायात येते त्याची नोंद डेबिटला व जे व्यवसायातून बाहेर जाते त्याची नोंद  क्रेडिटला केली जाते. म्हणजे समजा ५००० रुपयांचे कपाट विकत घेतले. तर फर्निचर अकौंटला ५००० रु. डेबिट तर कॅश खात्याला ५००० रु. क्रेडिट अशी नोंद केली जाते.

नॉमिनल अकौंट्स - इन्कम व एक्स्पॆंडिचरच्या खात्यांना नॉमिनल अकौंट्स असे म्हणतात. दुकानाचे भाडे, टेलिफोन वा वीज बिल, कमिशन, सॅलरी, टॅक्स इत्यादी खाती नॉमिनल अकौंट्स या प्रकारात मोडतात. यातील व्यवहारांची नोंद करताना खालील नियम वापरतात.
१. सर्व प्रकारचे खर्च व लॉसेस दर्शविणार्‍या खात्यांच्या डेबिट तर कॅशच्या क्रेडिट बाजूला नोंद करणे. उदा. वीज बिल भरणे, सॅलरी देणे
२. सर्व प्रकारचे इन्कम  व फायदे दर्शविणार्‍या खात्यांच्या क्रेडिट   तर कॅशच्या डेबिट बाजूला नोंद करणे. उदा. मिळालेले कमिशन, इन्कम टॅक्स रिटर्न,

जर्नल - रोजच्या सर्व आर्थिक व्यवहारांची नोंद जर्नल मध्ये केली जाते. याला रोजकीर्द असेही म्हणतात. व्यवहारांची व्याप्ती मोठी असेल तर कॅशबुक, बँकबुक, पर्चेसबुक, सेलबुक अशा वेगवेगळ्या वह्यांत त्यांची नोंद केली जाते. जर्नलमध्ये करावयाची नोंद खालीलप्रकारे करतात.
-------------------------------------------------------------------------------
दिनांक, पर्टिक्युलर्स, खाते पान नंबर, डेबिट रक्कम, क्रेडिट रक्कम
-----------------------------------------------------------------------------------

पर्टिक्युलर्समध्ये डेबिट खात्याचे नाव  लिहून खालच्या ओळित क्रेडिट खात्याचे नाव लिहितात.
उदा.    गुड्स अकौंट  ( डेबिट)
          टू कॅश अकौंट  ( क्रेडिट)

५ जुलै २०१३ ला ५००० रु. चे कपाट रोख रक्कम देऊन घेतले तर त्याची नोंद खालीलप्रकारे करता येईल
----------------------------------------------------------------------------------------------
दिनांक,     पर्टिक्युलर्स,                   खाते पान नंबर,   डेबिट (रक्कम),     क्रेडिट (रक्कम)
-----------------------------------------------------------------------------------------
५-७-२०१३    फर्निचर अकौंट  ( डेबिट)         १३              ५०००रु.
                  टू कॅश अकौंट  ( क्रेडिट)                २                                              ५०००रु.   
----------------------------------------------------------------------------------
येथे कॅश अकौंटचा लेजरबुकमधील पान नंबर २ तर फर्निचर अकौंटचा लेजरबुकमधील पान नंबर १३ आहे असे गृहीत धरले आहे.

 जर्नल एन्ट्रीवरून आपल्याला रोजच्या वा ठरविक कालावधीत झालेल्या आर्थिक व्यवहारांची माहिती मिळाली तरी त्यातून प्रत्येक खात्याची स्वतंत्र संकलित माहिती मिळत नाही. यासाठी जर्नल एन्ट्रीवरून प्रत्येक खात्याची माहिती लेजरबुकच्या वेगळ्या पानावर लिहिली जाते यालाच लेजर पोस्टींग असे म्हणतात.
 
जर्नल बुक एन्ट्री - जर्नलबुकमध्ये प्रत्येक खात्यासाठी डेबिट  व क्रेडिट अशा दोन बाजू असतात. त्यातील प्रत्येक बाजूला   खालीलप्रमाणे माहिती लिहिली जाते.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
             खात्याचे नाव  ---फर्निचर अकौंट                              पान नंबर १३   
----------------------------------------------------------------------------------------------------
                        डेबिट                                                           क्रेडिट
----------------------------------------------------------------------------------------------------
                                                                
दिनांक, पर्टिक्युलर्स, जर्नल पान नंबर,  रक्कम   |   दिनांक, पर्टिक्युलर्स, जर्नल पान नंबर,  रक्कम
------------------------------------------------------------------------------------------------------

Saturday, July 6, 2013

अकौंटिंग भाग २ - अकौंटिंगचे पायाभूत समीकरण

कोणत्याही उद्योगाचे मूल्यमापन आपण त्याच्या एकूण मालमत्तेवरून करतो. अशी मालमत्ता आपल्याला ताळेबंदातून (Balance Sheet)  कळते. आपण बर्‍याच उधोगधंद्यांचे ताळेबंद पाहतो. त्यावेळी त्यात असेट व लायॅबिलिटी या दोन रकान्यातील एकूण रक्कम एकसारखीच असल्याचे आपल्याला दिसते. असेट म्हणजे मालमत्ता आणि लायॅबिलिटी म्हणजे देणे वा कर्ज असल्याने उद्योगाला त्याच्या एकूण मालमत्ते एवढेच एकूण देणे असल्याचे लक्षात आले की आपण चक्रावून जातो. हे कसे शक्य आहे? असा प्रश्न आपल्याला पडतो.

 विश्वाची निर्मिती शून्यातून झाली व त्याचा विनाशहि शून्यात होणार असे म्हणतात. तेव्हा तेही आपल्या समजशक्तीच्या बाहेरचे ठरते. उद्योगाच्या बाबतीत मात्र हे खरे आहे. उद्योगाची निर्मिती कोणीतरी भांडवल घालून केलेली असते. म्हणजे उद्योगाच्या दृष्टीने मालमत्ता तयार झाली असली तरी उद्योगावर मालकाचे तेवढेच देणे वा कर्ज  असते.  उद्योगाच्या सुरुवातीलाच उद्योगाची मालमत्ता बरोबर एकूण भांडवल असे समीकरण  आपल्याला मांडता येते. अकौंटिंगमध्ये असेट = लायॅबिलिटी  Assets=Liabilities याच मूलभूत समीकरणाचा वापर केला जातो. उद्योगात फायदा होवो वा तोटा होवो हे समीकरण बदलत नाही. उद्योगाची कितीही भरभराट झाली तरी हे समीकरण तसेच राहते फक्त त्याचे स्वरुप बदलते

  म्हणजे उधारीवरील व्यवहारांचा समावेश केल्यास हे समीकरण असे लिहिता येते.

एकूण मालमत्ता + एकूण येणे = भांडवल पुरविणारांचे कर्ज + एकूण देणे

Total Assets + Accounts Receivable = Total Capital + Accounts Payable

अकौंटिंगमध्ये बॅलन्स शीटला पार महत्व आहे. त्याव्रून उद्योगाच्या आर्थिक स्थितीची आपणास यथार्थ कल्पना येते.

अकौंटिंगच्या सोयीसाठी असेटमध्ये फिक्स्ड असेट्स (स्थावर मालमत्ता) व करंट असेट्स ( जंगम मालमत्ता) असे वर्गीकरण केले जाते.

 अकौंटिंगचे आर्थिक वर्ष १ एप्रिल पासून ३१ मार्चपर्यंत असते. या एका वर्षात झालेली आर्थिक उलाढाल आपल्याला ट्रायल बॅलन्स (Trial Balance) वरून समजते.

खरेदी विक्री विषयक व्यापाराच्याबाबतीत प्रॉफिट - लॉस स्टेटमेंट तर इतर व्यवहारांसाठी इन्कम- एक्स्पेंडिचर  स्टेटमेंट  एका वर्षातील आर्थिक स्थितीतील बदल दर्शविण्यास उपयुक्त ठरतात.

अकौंटिंग करण्यासाठी सर्व आर्थिक व्यवहारांची व्हाउचर्स म्हणजे पैसे व माल देण्याघेण्याच्या पावत्या, बिलबुके, पर्चेस ऑर्डर्स यातील माहितीची नोंद तारखेनुसार  रोजकीर्दीत (Cash and Bank Day book) केली जाते.   त्यातील प्रत्येक व्यवहाराची नोंद लेजर बुक(Ledger book)  मध्ये दोन खात्यात डेबिट व क्रेडिट स्वरुपात केली जाते  यामुळे   प्रत्येक खात्यावरील एका वर्षातील व्यवहार एकत्रितपणे पाहता येतात. 




अकौंटिंग भाग १ - डेबिट का क्रेडिट? हाच प्रश्न !

लहानपणी शाळेत असताना जमाखर्चाची गणिते सोडविताना अकौंटिंगची थोडीफार ओळख झाली होती. मात्र अकौंटिंगमधील डेबिट व क्रेडिट या शब्दांचा जमाखर्च संकल्पनेशी मेळ घालताना माझा हमखास गोंधळ उडायचा.  डेबिट म्हणजे खर्च आणि क्रेडिट म्हणजे जमा असे माझ्या मनात पक्के बसले होते. मात्र ते तसे नसते असे ऎकले की काहीच  कळेनासे व्हायचे. त्यामुळे अकौंटिंग व टॅली सॉफ्टवेअर मला नेहमीच अगम्य वाटत होते. अकौंटिंग व इन्व्हेंटरीचे सॉफ्टवेअर करण्याविषयी विचारणा झाली त्यावेळी असले अवघड काम अंगावर घेऊ नये असेच वाटत होते. पण  विचार केला की यानिमित्ताने का होईना आपल्याला  अकौंटिंगचा अभ्यास करावाच लागेल आणि मग डेबिट का क्रेडिट ह्या  अनिर्णित प्रश्नाचे उत्तर आपल्याला शोधता येईल. मग अकौंटिंग व इन्व्हेंटरीच्या अत्यंत महत्वाच्या क्षेत्रातही ज्ञानदीपला सॉफ्टवेअर डेव्हलपमेंटच्या संधी मिळू शकतील. सांगलीतील युनिव्हर्सल कंट्रोल्स या उद्योगासाठी असे सॉफ्टवेअर तयार करण्याचे काम आम्ही स्वीकारले.

यापूर्वी फॉक्सप्रो, व्हीबीमध्ये अशी काही सॉफ्टवेअर आम्ही केली होती त्यावेळीही अकौंटिंगमधील काही रिपोर्ट तयार केले होते. मात्र त्यावेळी आम्ही त्या क्षेत्रातील माहितगार व्यक्तींचे साहाय्य घेतले होते. आता मात्र आपणच हे सर्व शिकायचे व करायचे असा संकल्प केला.

अकौंटिंगची पुस्तके व नेटवरील माहिती वाचल्यावर मला यातील बारकावे लक्षात येऊ लागले. त्याचीच माहिती मी टप्प्याटप्प्याने देणार आहे. यात काही चुका असल्यास या क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी त्या मला कळवाव्यात ही विनंती.


  घरातील जमाखर्च लिहिताना आपण जमा रकमा एका बाजूला व खर्च रकमा दुसर्‍या बाजूला लिहितो व एकूण जमा रकमेतून एकूण खर्च वजा करून राहिलेली रक्कम शिल्लक रक्कम म्हणून दाखवितो. येथे प्रत्येक व्यवहार एकतर जमा अथवा खर्च असा लिहिला जातो. या पद्धतीला सिंगल एन्ट्री पद्धत म्हणतात.

  अकौंटिंगमध्ये डबल एन्ट्री पद्धत वापरली जाते. यात खरेदी वा विक्रीच्य़ा प्रत्येक व्यवहाराची नोंद दोन खात्यात डेबिट व क्रेडिट या नावाने केली जाते. उधारीवर झालेल्या व्यवहारांचीही नोंद या पद्धतीत होत असल्याने उद्योगधंद्याचे अकौंटिंग करण्यासाठी अशा डबल एन्ट्री पद्धतीचा वापर करणे श्रेयस्कर ठरते.
उद्योगात वस्तूंची खरेदी-विक्री वा सेवा देणे-घेणे यांचा समावेश होतो. हे व्यवहार रोखीने वा उधारीवर होऊ शकतात.

विक्री -  रोख विक्री केल्यावर पैसा रोख वा चेकच्या स्वरुपात उद्योगात येतो. याची नोंद कॅश ला डेबिट तर विक्रीला क्रेडिट अशी केली जाते.
उदाहरणार्थ  ५०० रुपयांचा माल विकला तर कॅशला डेबिट ५०० रुपये व विक्री खात्याला क्रेडिटला ५०० रुपये अशी नोंद केली जाते.

मात्र  उधारीवर विक्री केल्यास ज्याला माल विकला त्याच्या नावे डेबिटला ५०० रुपये  व विक्री खात्याला क्रेडिटला ५०० रुपये अशी नोंद केली जाते. म्हणजे ज्याला माल उधारीवर विकला त्याच्याकडून ५०० रुपये येणे आहे हे कळते.

खरेदी -  रोख वा चेकच्या स्वरुपात पैसे देऊन वस्तू खरेदी केल्यास ( विकत घेतल्यास ) उद्योगातील पएसा बाहेर जातो म्हणून   याची नोंद कॅश ला क्रेडिट तर खरेदी खात्याला  डेबिट  अशी केली जाते.
उदाहरणार्थ  ५०० रुपयांचा माल खरेदी केला तर कॅशला क्रेडिट ५०० रुपये व खरेदी खात्याला डेबिटला ५०० रुपये अशी नोंद केली जाते.

मात्र ही खरेदी उधारीवर  केल्यास ज्याच्याकडून खरेदी केली   त्याच्या नावे क्रेडिटला ५०० रुपये  व खरेदी खात्याला डेबिटला ५०० रुपये अशी नोंद केली जाते. म्हणजे ज्याच्याकडून खरेदी त्याला ५०० रुपये देणे आहे हे कळते.

खरेदी विक्री व्यवहारात डेबिट व क्रेडिट यांचा वापर कसा करायचा हे समजल्यावर मला अकौंटिंग शिकण्यातील पहिला टप्पा पार केल्याचे समाधान मिळाले व पुढे शिकण्यास हुरूप आला.